Vealahuvat go?

Dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji:
- Meannuda váidagiid mat gusket vealaheapmái
- Fállá nuvttá bagadallama vuoigatvouđaidat birra guovttágaskan

Mii lea vealaheapmi?

Vealaheapmi lea go muhtuma vuostá láhtte hejot su sohkabeali, čearddalašvuođa, doaibmahehttejumi, seksuála dili dahje agi dihte. Vealaheapmi sáhttá leat lágaheapmi. Vealaheami sáhtát váidit Dásseárvo- ja veala vealahanáittardeaddjái.

Ovdamearkkat mat čájehit mii vealaheapmi lea

• Bargoaddi mii dáhttu virgáibidjat dušše norgalaš dievdduid gaskal 18 ja 30 jagi vealaha nisson bargoohcciid, ohcciid eará našuvnnain ja eará ahkásaččaid.
• Olgobáiki mii luoitá sisa dušše vilges olbmuid, vealaha buot earáid geain lea eara liikeivdni.
• Viessosealskáhppi mii láiguha viesuid dušše norgalaš  heterofiila báraide, vealaha homofiila láigolaččaid ja láigolaččaid eará našuvnnaim.
• Bargoaddi gii cealká eret nissonolbmo virggis danin go sus lea oaivebivttas mii gullá su oskui.
• Muhtun geas lea heajos oaidnu oažžu dieđu ahte son ii sáhte biddjot virgái danin go sus lea doaibmahehttehus.
• Nisonolmmoš celkojuvvo eret barggus danin go lea áhpeheapmi.

Meannnudanvealla mii lea lobálaš

Muhtomin lea lohpi vealahit, muhto dušše de jus ulbmil vealahemiin lea joksat dásseárvvu. Muhto restauránta ii sáhte vuovdit vuollaga hálbbibun nissonolbmuide, danin go dat ii ovddit dásseárvvu. Muhto sáhtta leat lobálaš fallát jođihanoahpu dainna ulbmiliin ahte lasihit nissonolbmuid hoavdavirggiide.

Mii lea gielddus?

Vealahangielddus lea guđege servodatsuorggi mielde.
Dá lea oanehaš čilgehus:

Bargoeallimis. Lea gielddus vealahit olbmuid sohkabeali, čearddalašvuođa, liikeivnni, oskku, doaibmahehttejumi, seksuála dili dahje agi dihte. Gielddus guoská buot beliide bargoeallimis. Ii leat ovdamearkkadihte lohpi vealahit olbmuid
virgáibidjamis dahje eretcealkimis. Hárdin lea maid lobiheapmi.

Viessomárkanis. Vealaheapmi sohkabeali, čearddalašvuođa dahje seksuálal dili geažil lea gielddus. Gielddus guoská sihke viessovuovdimii ja láiguheapmái. Gielddus ii guoskka de go láiguha lanja iežas orrundálus.

Servodateallimis. Vealahangielddus sohkabeali, čearddalašvuođa ja oskku dihte guoská buot servodatsurggiide.

Ođđa lágat vealaheami vuostá

Norggas leat mearriduvvon ođđa láhkagildosat
vealaheami vuostá. Gildosiid giehtaguššá Dásseárvoja
vealahanáittardeaddji. Dás oainnát daid lágaid:

• sohkabeliid dássenláhka (dásseávoláhka)
• láhka mii gieldá vealaheami čearddalašvuođa, oskku jna. Dihtii (vealahanláhka)
• bargobiraslága ovttaláganmeannudankapihtal (kap. 13)
• vealahanmearrádusat viessoláigolágas, oamastansuorgelágas, viessoovttastuslágas ja viessohuksenlágas

Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat

Áittardeaddji galgá bearráigeahččat ahte norgga lágat ja hálddašančađaheapmi lea daid geatnegasvuođaid mielde maid Norga galgá čuovvut ON nissonkonvenšuvnna ja ON čeardavealahankonv enšuvnna ektui. 

Mii lea áittardeaddji?

Áittardeaddji lea ovddasmanni mii galgá gozihit dásseárvvu ja ahte ii dáhpáhuva vealaheapmi, ja son bearráigeahččá eaŋkil olbmuid rivttiid. Juohkehaš sáhttá ovddidit iežas ášši midjiide dan sadjái go mannat áššiin duopmostuoluide. Áittardeaddji gullá stáhtii, muhto lea iešheanalaš. Dat mearkkaša ahte áittardeaddji ii sáhte stivret politihkalaččat fágalaš áššiin.

Maid sáhttá Dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji bargat?

Áittardeaddji neavvu ja rávve juridihkalaš rivttiid birra. Sáhtát váldit oktavuođa áittardeddjiin oažžut veahki árvvoštallat leat go vásihan lágahis vealaheami. Áittardeaddji rávve maid movt don berret ovddidit áššát.

Áittardeaddji meannuda váidagiid ja buktá cealkámuša das ahte lea go dáhpáhuvvan lágahis vealaheapmi. Buohkat geat oaivvildit iežaset vealahuvvon, sáhttet ovddidit ášši áittardeaddjái. Áittardeaddji iská ášši ja árvvoštallá lea go dáhpáhuvvan lágahis vealaheapmi.

Lea nuvttá oažžut veahki áittardeaddjis.

Áittardeaddji váldi

Dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji sáhttá buktit cealkámuša lágahisvuođa ektui. Eanas áššiin váldet bealalaččat vuhtii calkámušea. Jus nubbe bealli ii mieđa, de sáhttá ovddidit ášši Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddái. Áittardeaddji sáhttá maid
ieš ovddidit ášši lávdegoddái, jus nubbi bealli áššis ii čuovo áittardeaddji cealkámuša. Lávdegottis lea stuorát váldi go áittardeaddjis.

Movt duođaštit vealaheami?

Dat gean váiddat geatnegahttojuvvo addit dieđuid áittardeaddjái. Vealahanáššiin lea juogaduvvon duođaštannoađđi. Dat mearkkaša ahte jus orro ágga jáhkkit ahte lea dáhpáhuvvan vealaheapmi, de galgá vuostálasti bealli buktit duođaštusa mii čájeha ahte vealaheapmi ii leat dáhpáhuvvan. Jus muhtun olmmoš geas lea buoremus oahppu ja máhttu muhtun bargui, ii oaččo dan barggu, de gálga bargoaddi duođaštit ahte dan áššis ii leat dáhpáhuvvan vealaheapmi. Dat mearkkaša ahte jus don leat vealahuvvon virgáibidjanáššis ja váiddát ášši áittardeaddjái, de galgá bargoaddi vástidit áittardeaddjái manne don ii leat dan virggi ožžon.

Searvan dahje gohččun lea gielddus

Lea gielddus searvat vealaheapmái dahje gohččut muhtuma vealahit. Ovdamearkkadihte ii sáhte muhtun olgobáikki hoavda gohččut uksavávtta gieldit čáhppesvarat olbmuid beassamis sisa. Diekkár dilis rihkkuba sihke hoavda ja uksavákta vealahanlága.

Ráŋggášteamit

Vealahanlávdegoddi sáhttá mearridit sáhkuid. Dat sáhttá čađahuvvot jus nubbe bealli áššis ii bisset vealaheami maŋŋá go Lávdegoddi lea gohččon bissehit.

Buhtadus jaog oppreisning

Olbmot geat leat vealahuvvan sáhttet gáibidit buhtadusa ja/ dahje oažžut láhkarihkkuma buvttaduvvot. Njuolggadusat mat gusket buhtadussii leat iešguđetláganat iešguđet lágain mat gildet vealaheami. Ii áittardeaddji ii ge
Lávdegoddi sáhte árvvoštallat buhtadusgáibádusa dahje mearridit man stuoris buhtadus galggašii leat. Dat ášši gal ferte ovddiduvvot dábálaš duopmostuoluid ovdii, jus bealalaččat eaba soabat.

Oktavuohta ja dieđut:

Dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji
Boastaboksá 8048 Dep
0031 Oslo
Grensen 5 (og áiggut fitnat)

Telefuvdna: 24055950/ 800 41 556
Telefáksa: 24055960
Eboasta: post@ldo.no

Interneahtta: www.ldo.no